طرحواره چیست؟
گاهی متوجه میشویم در موقعیتهای مختلف، واکنشهایی مشابه داریم.
برای مثال فردی ممکن است بارها در روابط خود از طرد شدن بترسد، حتی زمانی که شواهد روشنی برای ترک شدن وجود ندارد.
یا ممکن است فردی همیشه احساس کند کافی نیست، حتی وقتی دیگران تواناییها و موفقیتهای او را تأیید میکنند.
در روانشناسی، یکی از مفاهیمی که برای توضیح این الگوهای عمیق مورد استفاده قرار میگیرد، طرحواره است.
طرحوارهها الگوهای عمیق ذهنی و هیجانی هستند که میتوانند روی برداشت ما از خود، دیگران و روابط تأثیر بگذارند.
طرحواره چگونه شکل میگیرد؟
طرحوارهها میتوانند تحت تأثیر تجربههای دوران کودکی، روابط مهم، نیازهای عاطفی برآوردهنشده و تجربههای تکرارشونده شکل بگیرند.
به همین دلیل، بعضی از الگوهای ذهنی ما ممکن است سالها بعد همچنان فعال باشند.
این موضوع به معنای آن نیست که تمام مشکلات دوران بزرگسالی ریشه در کودکی دارند؛ بلکه تجربههای اولیه میتوانند در شکلگیری برخی الگوهای ذهنی نقش داشته باشند.
چند نمونه از طرحوارههای رایج
طرحواره رهاشدگی
فرد ممکن است دائماً نگران باشد که افراد مهم زندگی او را ترک کنند یا از دست بدهد.
طرحواره بیارزشی
فرد خود را شایسته عشق یا پذیرش نمیداند و ممکن است دائماً احساس کند چیزی در او مشکل دارد.
طرحواره بیاعتمادی
فرد انتظار دارد دیگران به او آسیب بزنند، سوءاستفاده کنند یا به او خیانت کنند.
طرحواره وابستگی
فرد ممکن است برای تصمیمهای مهم زندگی بیش از حد به دیگران وابسته باشد.
طرحواره درمانی چیست؟
طرحواره درمانی رویکردی در رواندرمانی است که برای شناسایی الگوهای عمیق و تکرارشونده ذهنی، هیجانی و رفتاری مورد استفاده قرار میگیرد.
در این رویکرد تلاش میشود فرد متوجه شود چه الگوهایی در زندگی او فعال میشوند و چگونه روی روابط و تصمیمهایش اثر میگذارند.
طرحواره درمانی برای چه مشکلاتی کاربرد دارد؟
بسته به شرایط فرد، این رویکرد میتواند در بررسی موضوعاتی مانند:
- مشکلات مزمن روابط
- الگوهای تکرارشونده عاطفی
- احساس بیارزشی
- ترس از طرد شدن
- مشکلات مربوط به اعتماد
- دشواری در مرزبندی
- الگوهای هیجانی تکرارشونده
مورد استفاده قرار گیرد.
چرا شناخت طرحوارهها در روابط اهمیت دارد؟
یکی از دلایلی که بعضی افراد مرتباً در روابط خود وارد الگوهای مشابه میشوند، این است که ممکن است نسبت به طرحوارهها و نیازهای عاطفی خود آگاهی کافی نداشته باشند.
برای مثال فردی که از رها شدن میترسد، ممکن است رفتارهای کنترلگرانه نشان دهد؛ در حالی که در ذهن خودش در حال تلاش برای حفظ رابطه است.
شناخت این چرخه میتواند اولین قدم برای تغییر آن باشد.
آیا شناخت طرحواره به معنی سرزنش خانواده است؟
خیر.
هدف طرحواره درمانی پیدا کردن مقصر نیست.
گذشته قابل تغییر نیست؛ اما میتوان درباره تأثیر تجربههای گذشته، الگوهای فعلی و انتخابهای امروز بیشتر آگاه شد.